ԱԺ-ն կանդրադառնա սահմանադրական փոփոխությունների հարցին. Վ. Վարդանյան

փետրվարի 23, 2019

Հարցազրույց ԱԺ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Վլադիմիր Վարդանյանի հետ

-ՀԱԿ-ն առաջարկում է մեկ տարվա ընթացքում սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվե անցկացնել և վերադառնալ կառավարման կիսանախագահական։ Միջազգային ինչպիսի՞ պրակտիկա կա այս առումով։

-Նման նախաձեռնությամբ հանդես գալը ՀԱԿ-ի իրավունքն է: Մեր կուսակցությունից ասվել է, որ սահմանադրական բարեփոխումներ հնարավոր են, բայց դրանք չպետք է ունենան իրավիճակային բնույթ։ Եվ այդ փոփոխությունները պետք է պայմանավորված լինեն մեր խնդիրներով, բացթողումներով, սահմանադրական բալանսը վերականգնելու և խորհրդարանական վերահսկողությունը ապահովելու անհրաժեշտությամբ: Մենք կարող ենք փոփոխություններ անել նաև սահմանադրական օրենսդրության մակարդակով: Ինչ վերաբեում է պետական կառավարման ձևին, երեքն էլ՝ նախագահական, կիսանախագահական և խորհրդարանական, կենսունակ են և ունեն գոյության իրավունք: Բայց եվրոպական սահմանադրական զարգացումները վկայում են, որ երկրների մեծամասնությունն անցնում է խորհրդարանական կառավարման ձևին: Վերջին շրջանում խորհրդարանականից կիսանախագահականին անցման փորձը տեղի է ունեցել Թուրքիայում, և դա լավագույն օրինակը չէ:

-Սահմանադրական օրենքների մակարդակով ո՞ր փոփոխությունների մասին է խոսքը։

-Մենք խոսել ենք Ընտրական օրենսգրքում, ԱԺ կանոնակարգում և այլ օրենքներում համապատասխան փոփոխություններ կատարելու մասին:

-Կա կարծիք, որ եթե կառավարությունն իսկապես ուզենար հրաժարվել ռեյտինգային ընտրակարգից, իր ունեցած հանրային աջակցությամբ աշնանը կարող էր հասնել դրան:

-Այդ տեսակետը, իմ կարծիքով, հիմնավոր չէ, որովհետև կառավարությունն արեց հնարավորը, որ փոփոխոթւյունն ընդունվեր։ Իսկ փորձը ցույց տվեց, որ նույնիսկ վատ օրենսգրքով հնարավոր է լավ ընտրություններկազմակերպել։ Այսուամենայնիվ, անկախ իրավիճակից, ԸՕ-ն պետք է հստակ արտացոլի ժողովրդավարական այն մակարդակը, որն անհրաժեշտ է խորհրդարանական կառավարման ձև ունեցող երկրի կայունության և զարգացման համար:

-Այդ դեպքում, ինչո՞ւ հիմա ԸՕ-ում փոփոխություններ չեք նախաձեռնում, չէ՞ որ մեծամասնություն եք, ու որևէ ուժ այլևս չի կարող տապալել այն:

-Խորհրդարանական կառավարումը ենթադրում է ուժեղ խորհրդարանի առկայություն, և եթե կառավարության օրակարգում չկա այդ հարցը, դա նշանակում է, որ խորհրդարանի օրակարգում չպետք է լինի:

-Ձեր խմբակցությունը խորհրդարանին կներկայացնի՞ ռեյտինգային ընտրակարգից հրաժարվելու նախագիծ:

-ԸՕ-ն պարբերաբար վերափոխման և կատարելագործման կարիք ունի, և մենք պետք է փորձենք նախաձեռնող լինել: Իսկ ռեյտինգայինը շատ նման է գլադիատորական մենամարտի` դու առավելապես փորձում ես մենամարտել քո գործընկերոջ հետ, և անկախ հանգամանքից, թե ով կհաղթի, ձեր ձայները գնում են կուսակցությանը: Այս հանգամանքը թույլ չի տալիս, որ կուսակցությունները կենտրոնանան միջկուսակցական պայքարի վրա։ Ռեյտինգային համակարգը որևէ կերպ չի նպաստում կուսակցությունների կայացմանը և ավելի արդյունավետ ընտրական համակարգ ունենալուն, քանի որ ոչ ոք չի կենտրոնանում կուսակցությունների ծրագրերի ուսումնասիրման վրա:

-Իսկ ինչ դիրքորոշում ունեք «Լուսավոր Հյաստան»-ի առաջարկի վերաբերյալ: Սահմանադրական փոփոխությունների նախագիծ են մշակել, որոնց նպատակը ԱԺ խմբակցությունների դերի բարձրացումն է և որոնք հնարավոր է իրագործել խորհրդարանական մակարդակում:

- Ես ծանոթ չեմ այդ նախագծին, չեմ կարող կարծիք հայտնել:

-Մայիսին, որպես վարչապետի թեկնածու, Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, թե իրեն սուպերվարչապետություն պետք չէ, և անհրաժեշտ է ձերբազատվել այդ համակարգից: Իսկ ընդամենը երկու շաբաթ առաջ հայտարարեց, թե սահմանադրական փոփոխությունների հնարավոր է գնան երեք-չորս տարվա ընթացքում: Ինչո՞ւ չեք ցանկանում դա ավելի վաղ անել:

-Բառը՝ սուպերվարչապետություն, ավելի շատ քաղաքական կատեգորիա է: Իրավական տեսանկյունից ունենք նույն սահմանադրաիրավական կարգը, որն առկա է, օրինակ, Գերմանիայում կամ Իտալիայում: Ու դժվար թե այդ երկրներում խոսեն սուպերվարչապետության մասին: Այո, որոշակի շեշտադրումների փոփոխության կարիք կա, մենք աշխատում ենք այդ ուղղությամբ, բայց թե որքանով է համակարգը սուպերվարչապետական, պայմանավորված է կառավարության նկատմամբ խորհրդարանի վերահսկողությամբ և օրենսդիրի դերի բարձրացմամբ:

-Կարծես թե առայժմ այնքան էլ չի հաջողվում:

-Մենք հրավիրել ենք և հրավիրելու ենք տարբեր գերատեսչությունների ղեկավարներին քննարկելու այդ ոլորտներին վրաբերող հարցերը ու պատասխաններ ստանալու։ Դա խորհրդարանական վերահսկողության մոդելներից մեկն է: Վարչապետը նույնպես եկել ու մասնակցել տարբեր քննարկումների:

-Այնուամենայնիվ, կա՞ քննարկում վարչապետի լիազորությունները սահմանադրական և օրենսդրական փոփոխությունների միջոցով սահմանափակելու շուրջ: Օրինակ, Ոստիկանությանը, ԱԱԾ-ին կամ ՊԵԿ-ին նախարարության կարգավիճակ տալու հարցը քննարկվե՞լ է:

-Վարչապետը բազմիցս ասել է, թե չի կարող վարչապետի կամ կառավարության ենթակայության որևէ կառույց դուրս լինել խորհրդարանական վերահսկողությունից: Մենք պետք է գտնենք օրենսդիրի և գործադիրի միջև այն կարևոր բալանսը, որը թույլ կտա ապահովել գործադիրի կողմից օպերատիվ գործունեության իրականացումը և օրենսդիրի կողմից խորհրդարանական վերահսկողության ապահովումը:

-Փոխարենը նախագահի լիազորություններն են շատ սահմանափակ։

-Եթե ցույց տաք մի խորհրդարանական երկիր, որտեղ նախագահը շատ ավելի հզոր է, ես կհամաձայնեմ։ Իհարկե, հնարավոր է քննարկել իշխանության ճյուղերի բալանսը՝ նախագահի դերակատարման բարձրացման տեսանկյունից։ Այդ առումով մենք բաց ենք քննարկելու այն առաջարկությունները, որոնք ուղղված կլինեն ժողովրդավարության մակարդակի բարձրացմանը։

-Առաջիկա հինգ տարիներին իշխանությունները կնախաձեռնե՞ն սահմանադրական փոփոխություններ։

-2015-ին փոփոխված Սահմանադրությունը շատ ճկուն է և թույլ է տալիս փոփոխություններ կատարել նաև ԱԺ-ի միջոցով։ Կարծում եմ, որ 7-րդ գումարման ԱԺ-ն սահմանադրական փոփոխությունների հարցին անդրադառնալու է ոչ մեկ անգամ։