Շատ ամոթ էր. ԲՀԿ-ն պետք է հետևություններ անի. Մ. Կարապետյան

ապրիլի 25, 2019

Հարցազրույց «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Մարիա Կարապետյանի հետ

-Տիկին Կարապետյան, պատրաստվո՞ւմ եք հանդես գալ որևէ օրենսդրական նախաձեռնությամբ:

-Ես մարդու իրավունքների և հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ եմ, և իմ հիմնական գործունեությունն այդ դաշտում է: Առաջիկա հինգ տարիներին իմ ուշադրության կենտրոնում են լինելու կանանց և տղամարդկանց իրավահավասարության հարցերը: Իմ առաքելությունն եմ համարում այս հինգ տարվում այնպիսի միջավայրի ձևավորումը, որը թույլ կտա մոտ ապագայում հրաժարվել քվոտաներից: Բոլորս էլ հասկանում ենք, որ քվոտան արհեստական միջամտություն է՝ օգնելու կանանց հաղթահարել որոշակի պատնեշներ: Ես համոզված եմ, որ ոչ մի կին պարզապես «պծիչկայի» կամ քվոտան ապահովելու համար չէ այսօր Ազգային ժողովում, այլ իր արժանիքների, բայց եթե քվոտան չլինի, կանայք չեն կարողանա հաղթահարել գոյություն ունեցող անտեսանելի մշակութային պատնեշները:

-Ի՞նչ է պետք այդ պատնեշները հաղթահարելու համար:

ատ կարևոր է հանրության, հատկապես՝ կանանց ու երիտասարդ աղջիկների համար մոդելավորել ու ցույց տալ, թե ինչպես պետք է նրանք ներգրավվեն հանրության մեջ, ազդեն որոշումների կայացման վրա, չկաշկանդվեն: Օրենսդրական առումով շատ քիչ բացեր կան այս հարցում: Օրինակ, ես կուզեի, որ Հայաստանում ապագայում հնարավորություն տրվի տղամարդկանց գնալ արձակուրդ, զբաղվել երեխաների խնամքով, ինչպես այժմ կանանց է նման իրավունք տրվում, բայց սա կապված է նաև մշակութային փոփոխությունների հետ: Ես կուզեի անդրադառնալ նաև ընտանեկան բռնության մասին օրենքին, կուզեի այն դարձնել ավելի գործուն: Այդ օրենքը, անկեղծ ասած, «բռնության ենթարկվեց» և չի աշխատում այնպես, ինչպես պետք է աշխատի: Ինձ համար նաև շատ կարևոր է անցումային արդարադատության ոլորտը: Մի քանի հանձնաժողով այս հարցում անելիք ունի: Ես կարևորում եմ նաև աշխատանքային իրավունքի հետ կապված ոլորտը: Տնտեսական աշխուժության մեջ երբեմն, հնարավոր է՝ մարդը, աշխատողը տուժի, հարկավոր է, որ մենք աշխատենք այդ ուղղությամբ, որ արհմիությունները ուժեղանան, մարդկանց իրավագիտակցությունը բարձրանա: Ի վերջո, Հայաստանի հիմնական խնդիրը երկար տարիներ եղել է այն, որ Սահմանադրության, օրենքների մեջ մի իրականություն է նկարագրված, իրականում՝ մեկ ուրիշ: Մենք այդ երկուսը պետք է կամրջենք:

-Դուք անցումային արդարադատության մասին խոսեցիք: Կա՞ շրջանառության մեջ դրված ինչ-որ փաստաթուղթ:

-Եկեք այսպես ձևակերպենք՝ կան առանձին նախաձեռնություններ, որոնք անցումային արդարադատության տրամաբանության մեջ են տեղավորվում: Կառավարությունն է շատ քայլեր ձեռնարկել՝ օրինակ, առանց մեղադրանքի գույքի բռնագանձման մասին նախաձեռնությունը, մյուսը՝ մեր խմբակցության պատգամավորների ներկայացրած Մարտի 1-ի զոհերի հարազատներին, տուժածներին փոխհատուցում տալու մասին նախագիծը:

-Անցումային արդարադատության մասին խոսելիս շատերը հասկանում են Լինչի դատաստան: Կարո՞ղ եք՝ պարզ ձևակերպումներով բացատրել՝ ի՞նչ է դա նշանակում:

-Դրա գերնպատակն է կարևոր՝ անցումային արդարադատության նպատակը հանրային հաշտեցումն է: Այսինքն՝ ոչ թե դատավճիռներ կայացնել այն հարցերի վերաբերյալ, որպիսիք սովորական դատական համակարգը չի կարողանում կայացնել, այլ հաստատել հաշտություն, ճշմարտություն. այսպես կոչված՝ փակել այդ էջը: Եթե մենք չկիրառենք անցումային արդարադատության մեխանիզմները, որոնք կհարթեն անցյալ տարիների միջև տարբերությունները, կհաշտեցնեն բաժանարար գծերի տարբեր կողմերում գտնվող մարդկանց, փոքրիկ վտանգ կա, որ այս տարիները ապագայում ձևակերպվելու է որպես սև ու սպիտակ տարիներ: Անցումային արդարադատության փիլիսոփայությունը հաշտեցումն է, որպեսզի այդ գիծը քաշելուց հետո կարողանանք ապրել նորմալ, ժողովրդավար կյանքով:

ատերի կարծիքով անցումային արդարադատությունը նաև վենդետա է ենթադրում:

-Այո, նման թյուրընկալում կա: Մարդիկ կարծում են, թե կարող է հետադարձ ուժ տրվել այն օրենքներին, որոնք չունեն այդպիսի կիրառում: Ամենևին: Հնարավոր է, իհարկե, նման բան, բայց դա այն երկրներում կարող է լինել, որտեղ քաղաքացիական պատերազմ է տեղի ունեցել կամ դիկտատուրայից անցում են կատարել ժողովրդավարության: Մեր անցումային արդարադատությունը պետք է թավշյա հեղափոխության տրամաբանության շարունակությունը լինի: Ինչպես մեր անցումը կատարվեց ոչ բռնի մեթոդներով, այնպես էլ անցումային արդարադատությունը պիտի լինի: Պետք է համաշխարհային փորձը տեղայնացվի ու դառնա բոլորի կողմից ընդունելի, նուրբ միջամտություն:

իկին Կարապետյան, հեղափոխությունից ուղիղ մեկ տարի է անցել, ի՞նչ հետևություններ եք արել, արդյո՞ք տրված խոստումներն իրականացվել են:

-Հեղափոխությունը փողոց դուրս բերեց մարդկանց, որոնք չունեին իրենց կյանքում այն ֆունդամենտալ սկզբունքներն ու արժեքները, որով հանրությունը կարող է առողջ գոյատևել. արդարություն, ազատություն: Ոչ ոք աշխատավարձերի բարձրացման հետևից չէր փողոց դուրս եկել, այդ կարգի հարցերը ածանցյալ են: Փողոցում ձևակերպված հարցերը ժողովրդավար հանրության ֆունդամենտալ կարիքներն են ՝ ազատությունը, արդարությունը, հավասարությունը, կոռուպցիայի դեմ պայքարը: Այս առումով խոստումները 100%-ով են կատարվել: Ինչ-որ մեկը կասկածո՞ւմ է մեր ազնիվ մղումներին, կասկածո՞ւմ է, որ մենք պետական մակարդակով ներգրավված ենք եղել կոռուպցիայի մեջ: Բնականաբար՝ ոչ: Մնացած բոլոր խնդիրները սրանց ածանցյալն են, և համոզված եմ, որ աստիճանաբար լուծվելու են:

-Պետական տուրքի մասին օրենքի նախագծի քննարկման ժամանակ ԲՀԿ-ի պատգամավորները սկսեցին պաշտպանել իրենց նախագահի բիզնես շահերը: Դուք այստեղ տեսնո՞ւմ եք շահերի բախում:

-Միանշանակ: Ամոթ էր Ազգային ժողովում տեսնել, որ պատգամավորը անկաշկանդ հայտարարում է, թե եկել է բամբակի գործարանի բացման արարողությունից, թե ինքը ցեմենտի գինը 10 հազար դրամով իջեցրել է, և Վրաստանին ավելի ցածր գնով է վաճառում ցեմենտը: Բոլոր հայտարարությունները իրենց մեջ ֆունդամենտալ սխալ էին պարունակում: Օրենքով պատգամավորը իրավունք չունի զբաղվել ձեռներեցությամբ, բայց Հայաստանում կա մի քաղաքական ուժ, որը դեռևս այդ դիրքերից է հանդես գալիս: Կարծում եմ՝ շատ ճիշտ կլիներ, որպեսզի «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության պատգամավորներից ոմանք առհասարակ չմասնակցեին քննարկմանը և չքվեարկեին:

-Ովքե՞ր, մասնավորապես:

-Գագիկ Ծառուկյանը և Նոռա Առուստամյանը, որի հայրը «Արարատ-Ցեմենտ»-ի տնօրենն է: Մյուս պատգամավորների մասին չգիտեմ՝ ինչ բիզնես շահեր ունեն այդ հարցի հետ կապված: «Բարգավաճ Հայաստանը» պետք է նստի, լավ խորհի ու հետևություններ անի, թե ինչպես ենք շարունակելու լինել օրենքի երկիր: Ես մի քիչ համբերատար կուզենամ լինել ու տեսնել՝ ինչ զարգացումներ են սպասվում:

-«Բարգավաճ Հայաստանը» այսինքն, խախտում է Հայաստանի Սահմանադրությո՞ւնը:

-Այո, նաև «Հանրային ծառայությունների մասին» օրենքը: Մեկ բան է՝ լինել սեփականատեր ու հավատարմագրային կառավարման հանձնել գույքը, բայց մեկ այլ բան էին Գագիկ Ծառուկյանի հայտարարությունները: Նա իր խոսքում մի քանի անգամ կրկնեց՝ ինչեր է արել բիզնեսում, այսինքն, նա մասնակցում է բիզնեսի կառավարմանը: