Հո հիտլերյան Գերմանիայի նման արիական ռասսան չե՞նք բացահայտի. Տ. Սիմոնյան

մայիսի 28, 2019

Հարցազրույց «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Տարոն Սիմոնյանի հետ;

-Ձեր կարծիքով՝ ինչո՞ւ հրաժարական տվեց ԲԴԽ նախագահ Գագիկ Հարությունյանը:

-Պարոն Հարությունյանն իր հրաժարականի տեքստում գրել է պատճառը, և կարծում եմ՝ ավելորդ մեկնաբանությունների կարիք չկա:

-Կարո՞ղ է՝ պատճառը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ դատական համակարգում վեթինգ կիրառելու մասին հայտարարությունն էր:

-Գուցե, բայց պարոն Հարությունյանը պետք է ասի` դա ազդե՞լ է իր որոշման վրա, թե՞ ոչ:

-Սահմանադրական դատարանի նախագահի հրաժարականի մասին էլ է խոսվում. պե՞տք է, որ Հրայր Թովմասյանն էլ հրաժարական տա:

-Նայած ինչ տրամաբանությամբ ենք հարցը դիտարկում: Կարծում եմ՝ մի փոքր խնդրահարույց կլինի այս հրաժարականի պահանջը: Գործ է ուղարկվել ՍԴ, և հրաժարականի պահանջը կարող է մեկնաբանվել որպես այդ ատյանի վրա ազդեցության փորձ:

-Իսկ կա՞ Հայաստանում վեթինգ կիրառելու և անցումային արդարադատություն ներդնելու անհրաժեշտություն:

-Պետք է հասկանալ, թե վեթինգի բաղադրիչներից որն է կիրառվելու: Բաղադրիչ կա, որ գնահատում է գույքային, կոռուպցիոն կապերն ու վիճակը: Այս դեպքում ես խնդիր չեմ տեսնում:

-Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, թե հանրությունը պետք է ամբողջական տեղեկատվություն ունենա դատավորի քաղաքական կապերի ու ծագումնաբանության, գույքային վիճակի, դատավորի կարգավիճակում և դրանից առաջ ծավալած գործունեության, անհատական և պրոֆեսիոնալ հատկանիշների մասին:

-Հո հիտլերյան Գերմանիայի նման արիական ռասա չե՞նք բացահայտի: Իսկ քաղաքական կապերի բացահայտումը նորմալ է, քանի որ արդարադատություն իրականացնողները պետք է անկախ լինեն: Բայց եթե պետք է դատավորներին մասնագիտական ու բարոյական գնահատական տալ, ո՞վ պետք է դա անի: Մտավախություն ունեմ, որ եթե փորձեն այդ գործիքն օգտագործել, ապա առաջինն ինքնակամ հեռանալու են ամենալավ դատավորները, որովհետև դա համարելու են իրենց արժանապատվությունից ցածր: Հայաստանում դժվար կլինի գտնել մի իրավաբանի, որը կհամաձայնի ստուգել դատավորների գիտելիքները: Ես անձամբ կհրաժարվեմ: Կարծում եմ՝ մասնագիտական կարողությունների գնահատումը պետք է բացառել կամ այնպիսի գործիքակազմ կիրառել, որը կբացառի մարդ-մարդ շփումը: Ես կողմ կլինեի, եթե ինչ-որ վեհ անձինք փորձեին բացահայտել դատավորների մասնագիտական հմտությունները, բայց Հայաստանում աստվածեր չունենք:

-Պետք չէ՞ ըմբռնումով մոտենալ նաև դատավորների մասնագիտական կարողությունների գնահատմանը: Գիտենք, որ մեր երկրում դատական համակարգի նկատմամբ անվստահությունը մեծ է, և դա նշում են նաև միջազգային կառույցները, որոնց դասակարգումներում այդ համակարգի վարկանիշը շատ ցածր է:

-Ես տոկոսներով եմ տիրապետում այդ վստահությանը` 67,5%-ը չի վստահում դատական համակարգին, բայց միայն դատավորների վեթինգ իրականացնելը խնդիրը չի լուծելու:

-Մյուս կողմից՝ քիչ չեն դեպքերը, երբ դատավոր է նշանակվել պաշտոնյայի որդին, բարեկամը, ու նրանց մասնագիտական կարողությունների վերաբերյալ միշտ թերահավատություն եղել է: Օրինակ, չիշիկ խմելու կոչից հետո դժվար չէ՞ ԿԳ նախկին նախարար Սերգո Երիցյանի որդուն` դատավոր Սարգիս Երիցյանին բարձրակարգ դատավոր համարել:

-Իհարկե, դա կա, միաժամանակ, ես լավ դատավորների գիտեմ, ում հայրերն ու մայրերը պաշտոնյա են եղել, բայց նրանք շատ արժանավոր զավակներ են: Եթե կապերը կան, դա չի նշանակում, որ դատավորը կոռուպցիոներ է: Հիմա պետք է հասկանալ, թե քաղաքական մեծամասնությունն ինչ նախագիծ է ներկայացնելու: Իսկ վեթինգի մասին առաջինը մենք ենք խոսել` Նիկոլ Փաշինյանի ելույթից մեկ օր առաջ մեր խմբակցության ղեկավար Էդմոն Մարուքյանը իշխանություններին կոչ արեց օգտագործել այ գործիքը:

-Վեթինգ պետք է կիրառել միայն դատակիրավակա՞ն, թե՞ այլ համակարգերում նույնպես: Ձեր գործընկեր Արման Բաբաջանյանն առաջարկում էր նաև պատգամավորների վեյթինգի անցկացնել:

-Պատգամավորին ընտրում է ժողովուրդը, հետևաբար,այս հարցը դեռ քննարկման կարիք ունի, բայց ողջ իրավական համակարգի՝ դատախազության, քննչական մարմնների նկատմամբ կարելի է վեթինգ իրականացնել:

-Իսկ անցումային արդարադատության ներդրման անհրաժեշտություն կա՞:

-Դա համարվում է համերաշխության գործիք: Եթե սոցիալական տարբեր խմբերի միջև բախում կա, և դա պետք է զսպվի, կամ նախկինում կատարված մեծածավալ հանցագործությունների գոնե մի մասը ներվի, անցումային արդարադատությունը նորմալ է: Բայց այս դեպքում էլ պետք է հասկանալ, թե ինչ գործիքներ ենք կիրառում: Անցումային արդարադատության դեպքում կա գույքի վերականգնման ինստիտուտ, որը կապ չունի ապօրինի հարստացման հետ: Պետք է պարզել, թե պաշտոնյան իր պաշտոնավարման ընթացքում խախտե՞լ է լիազորությունները և վնաս տվե՞լ է պետությանը: Այս դեպքում ասում ենք՝ վնասը վերադարձրու հասարակությանը: Պետք չէ, որ հասարակությունը սխալ պատկերացում ունենա. այդ ինստիտուտը օգտագործվում է ոչ թե պատժելու, այլ հաշտեցնելու համար:

-Խորհրդարանական լսումներում խոսվեց վեթինգի և անցումային արդարադատության կիրառման ժամանակահատվածի մասին. Ձեր կարծիքով՝ մինչև որ թվականը պետք է հետ գնալ:

-Եթե փորձենք վեր հանել, պիտի սկսենք 1991 թվականից: Այդ ընթացքում նույնպես արդարադատության համակարգի նկատմամբ վստահություն չենք ունեցել:

-Երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանին առաջադրվել է երկու ծանր մեղադրանք` սահմանադրական կարգի տապալում և առանձնապես խոշոր չափի կաշառքի ստացում: Բայց նրան են վերագրվում տնտեսական ու այլ հանցագործություններ, որոնք գործով չեն քննվում: Նախկին նախագահի նկատմամբ կարելի՞է կիրառել անցումային արդարադատության մեխանիզմները:

-Անցումային արդարադատությունը քրեական դատավարություն չէ:

-Իսկ ինչպե՞ս պետք է լինի Ռոբերտ.Քոչարյանի և հասարակության հաշտեցումը:

-Դա պետք է լինի Ռոբերտ Քոչարյանի և տարբեր խմբերի խոսակցության, և ամենակարևորը` արդար դատավարության արդյունքում: Եթե մենք ինչ-որ անձի տանում ենք դատելու և մտածում ենք, որ նա մեղավոր է ու պետք է դատվի, միանգամից դատարանի առաջ նրան մեղավոր ճանաչելու խնդիր ենք դնում և չենք հարցնում՝ արդյո՞ք դատախազը, քննիչն իրենց պարտականությունները լավ են կատարել: Միգուցե դատավո՞րն է ճիշտ, և նա, տեսնելով, որ դատախազը լավ չի ապացուցում, կամ հանցակազմն է սխալ ընտրվել` հաղթանակը տալիս է պաշտպանության կողմին: