Քաղաքական ռեֆորմները պետք է ծնվեն խորհրդարանում. Հ. Դանիելյան

սեպտեմբերի 10, 2019

 Հարցազրույց «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Համազասպ Դանիելյանի հետ

-Ազգային ժողովում սկսվել է Ընտրական օրենսգրքում և Կուսակցությունների մասին օրենքում փոփոխությունների մշակման աշխատանքը, որը համակարգելու եք Դուք: Ի՞նչ փոփոխություններ են նախատեսվում այս անգամ:

-Ընտրական ռեֆորմների մեջ թեմա առ թեմա ենք առաջշարժվելու: Առաջնային ենք համարում քաղաքականության ֆինանսավորման կարգավորումը, ինչն ուղղակիորեն առնչվում է թե' քարոզարշավների, թե' կուսակցությունների ֆնանսավորմանը: Կուսակցությունների մասին օրենքը, բացի ֆինանսավորումից, այլ կարևոր ուղղություններով ևս բարելավման կարիք ունի, և ուրիշ փոփոխություններևս կլինեն:

-Բայց ակնկալվում էր, որ այդ փոփոխություններում ներառված կլինեն նաև այն առաջարկները, որոնց ընդունումը 1 տարի առաջ տապալեց ՀՀԿ-ն: Խոսքը հարյուր տոկոս համամասնական ընտրակարգին անցնելու, ռեյտինգային ընտրակարգից հրաժարվելու, դաշինքների և կուսակցությունների անցողիկ շեմը 1 տոկոսով իջեցնելու, համապատասխանաբար, 6 ու 4 տոկոս դարձնելու և այլ հարցերի մասին է:

-Այդ նախագծի մշակմանը ես էլ եմ մասնակցե, այդ կարգավորումներին էլ կանդրադառնանք, հերթով: Խմբակցությունում այդ հարցը դեռ չենք քննարկել, բայց այն, ինչ ունենք աշնանը չընդունած հայեցակարգում, քննարկումների հիմք է լինելու: Ես հիմա չեմ ցանկանում վերջնական դիրքորոշում հայտնել ընտրակարգի մասին, քանի որ հարցը մյուս խմբակցությունների հետ ենք քննարկում, սակայն հաստատում եմ, որ «ռեյտինգայինի» վերաբերյալ բացասական դիրքորոշումը չի փոխվել: Ընտրակարգի խնդիրը պետք է համալիր դիտարկենք, ներառյալ կապը մեծամասնության գաղափարի հետ, որը Սահմանադրությամբ է ամրագրված: Եթե օրենսդրական փոփոխությունները չենք համապատասխանեցնում սահմանադրական փոփոխություններին, հետո պետք կլինի նորից ԸՕ-ին վերադառնալ:

-Այսինքն, մինչև ԸՕ հիմնական փոփոխությունները պետք է սահմանադրակա՞ն փոփոխություններ լինեն:

-Կարծում եմ` այո: Բայց Կուսակությունների մասին օրենքում փոփոխություններն այս փուլում և հիմա ենք անելու, քանի որ սահմանափակող ոչինչ չկա, իսկ հարցը բավական հրատապ է. կուսկացությունները շարունակաբար ֆինանսական մուտքեր են ստանում և ծախսեր անում, մինչդեռ համապետական ընտրություններ կունենանք միայն մի քանի տարի անց։ ԸՕ քննարկված հատվածները միակը չեն, որոնց կարող ենք անդրադառնալ միայն սահմանադրական փոփոխություններից հետո։ Օրինակ, Հանրաքվեի մասին սահմանադրական օրենքը ևս Սահմանադրության հետ առնչություն ունի, դրա համար էլ մայր օրենքում որոշ կարգավորումներ անելուց հետո նորմիայն այս օրենքում փոփոխություններ կնախաձեռնենք:

-Իսկ Սահմանադրության մեջ ի՞նչ փոփոխություններ են նախատեսվում:

-Չեմ կարծում, որ այս փուլում ճիշտ է կամ անգամ հնարավոր է փոփոխությունների ամբողջական ցանկ ներկայացնել։ Փոփոխությունների օրակարգը պետք է պատշաճ գործընթացի արդյունքն լինի։

-Իսկ օրենսդրական փոփոխությունների մշակման համար աշխատանքային խո՞ւմբ է ստեղծվել, ովքե՞ր են մասնակցում։

-Աշխատանքային խմբում կլինեն պատգամավորներ բոլոր խմբակցություններից։ Որոշել ենք խմբակցությունների յուրաքանչյուր պատգամավորի աշխատանքներին միանալու և առաջարկություններ ներկայացնելու հնարավորություն տալ։ Մեր վերջին հադիպումներին «Բարգավաճ Հայաստանից» Սերգեյ Բագրատյանը և Նաիրա Զոհրաբյանն են մասնակցել, «Լուսավոր Հայաստանից»՝ Գևորգ Գորգիսյանը, Կարեն Սիմոնյանը, Գուրգեն Բաղդասարյանը, նաև՝ Տարոն Սիմոնյանը կմասնակցի։ Մեր խմբակցությունից մասնակիցների թիվը շատ ավելի մեծ է։

-Իսկ ի՞նչ խնդիրներ եք փորձում լուծել այդ փոփոխություններով։

-Այս ռեֆորմը մենք դիտարկում ենք որպես հերթական ինստիտուցիոնալ լուծում՝ միտված կոռուպցիայի դեմ պայքարին։ Նպատակը քաղաքականության մեջ փողերն ավելի թափանցիկ ու կարգավորված դարձնելն է, որ դաշինքները, կուսակցություններն ու թեկնածուներն ավելի հաշվետու լինեն իրենց գումարների ու ծախսերի առումով։ Նպատակ է նաև կուսակցությունների գործունեության համար ավելի նպաստավոր և հավասար պայմանների ստեղծումը։ Շատ կարևոր է հասկանալ, թե ինչպես են պետական, հանրային և մասնավոր ֆինանսավորումը նպաստում, որ կուսակցություններն ավելի մեծ երաշխիքներ ու հնարավորություններ ունենան իրենց գործառույթի իրականացման համար, իսկ կուսակցությունները, գիտենք, պետական իշխանություն ձևավորող միակ իստիտուտներն են։ Շատ կարևոր են նաև ներքին ժողովրդավարության խրախուսմանը միտված փոփոխությունները:

-Ե՞րբ կներկայացնեք նախագիծը։

-Գուցե հավակնոտ թվա, բայց ես կարծում եմ, որ աշնանային նստաշրջանի ավարտին պետք է արդեն ընդունված լինի այն։

-Քարոզարշավի և կուսակցությունների ֆինանսավորմանը վերաբերող փոփոխությունները ներկայացնելուց և նախագիծն ընդունելուց հետո դարձյալ ձե՞ր խումբն է մշակելու ԸՕ արդեն մյուս փոփոխությունները։

ա պայմանավորված կլինի մեր հաջողություններով, մեր համագործակցության արդյունքներով, բայց ինձ համար կանխատեսելի է, որ կազմը մեծ մասով նույնն է լինելու։

-Իսկ ո՞ւմ հետ եք համագործակցելու, ՀԿ-ներն ու արտախորհրդարանական ընդդիմությունը ընդգրկված կլինե՞ն այդ փոփոխությունների մշակման աշխատանքներում։

-Աշխատանքային խումբը բաղկացած է լինելու ԱԺ երեք խմբակցությունների պատգամավորներից։ Փորձելու ենք ունենալ նախագիծ, որը ընդունելի կլինի եթե ոչ 3, ապա գոնե 2 խմբակցությունների համար: Մենք կողմ ենք, որ «Իմ Քայլից» բացի մյուս խմբակցություններն էլ լինեն նախագծի համահեղինակ։ Սա շատ կարևոր քաղաքական ռեֆորմ է և պետք է ծնվի հենց քաղաքական մարմնում։ Մենք հնարավորություն կտանք, որ պետական և հասարակական մասնագիտացված կառույցները՝ ԿԸՀ, ՄԻՊ, Արդարադատության նախարարություն, ևս մասնակցեն քննարկումներին ու ներկայացնեն իրենց առաջարկները։ Կհրավիրենք ՀԿ-ներ, որոնք համապետական ընտրություններ են դիտարկել, զեկույցներ են հրապարակել և կարող են մասնակցել աշխատանքներին։ Խորհրդարանական լսումներ կկազմակերպենք, արտախորհրդարանական կուսակցությունների համար առանձին քննարկումներ կհրավիրենք։ Երբ նախագիծն ունենանք, կկազմակերպենք ավելի առարկայական քննարկումներ։ Բացի սա՝ նախնական պայմանավորվածություն ունենք միջազգային գործընկերների հետ. Վենետիկի հանձնաժողովն է պատրաստ փորձագիտական աջակցություն ցուցաբերել, ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ը` նույնպես։

-Երբ ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանը հայտարարեց, որ ԸՕ-ում փոփոխություններ իրականացնելու համար աշխատանքային խումբ պետք է ստեղծվի, վարչապետին առընթեր ԸՕ բարեփոխումների հանձնաժողովի ղեկավար Դանիել Իոաննիսյանն ասաց, թե եթե իրենք որոշումների կայացման վրա ազդեցություն չունենան, չեն մասնակցի ԸՕ փոփոխություններին վերաբերող քննարկումներին։ ՀԿ-ների հետ այդ կարգավիճակով չե՞ք պատրաստվում համագործակցել։

-Կարծում եմ՝ վերջնագրերի լեզվով խոսելն բոլորովին կառուցողական չէ: Ավելի կարևոր է բովանդակային ու համագործակցային մթնոլորտում աշխատելը, քան կարգավիճակների մասին վերջնագրով խոսելը։ Եթե մասնագիտացված կառույցները, ընդհուպ մինչև անհատ փորձագետներն ասելիք ունենան, կունենան դա մեզ փոխանցելու բավարար ժամանակ և հնարավորություն։

-Իսկ ԸՕ մյուս փոփոխությունները ե՞րբ պետք է ներկայացվեն կամ ընդունված լինեն, մինչև 2023 թի՞վ։

-2023-ը շատ հեռու է։ Կարծում եմ՝ նախագիծը կներկայացնենք գոնե եկող տարի, աշնանային նստաշրջանի ավարտին։

-Հատկապես մայր օրենքները կառավարությունից են գալիս ԱԺ, հիմա դուք եք նախաձեռնել: Փորձում եք մեծացնե՞լ ԱԺ-ի դերը օրենսդրության մշակման գործում։

-Ցանկացած երկրում գործադիրն իր ռեսուրսներով` մարդկային կարողություններից սկսած, ավելի շահեկան դիրքերում է։ Սակայն եթե անգամ մենք առերեսվելու ենք որոշակի ինստիտուցիոնալ դժվարությունների, պատրաստ ենք նոր ավանդույթ ձևավորել խորհրդարանական կառավարում ունեցող Հայաստանում. քաղաքական ռեֆորմները պետք է ծնվեն, քննարկվեն և ընդունվեն քաղաքական թիվ մեկ մարմնում` խորհրդարանում։

Իսկ այլ նախաձեռնությունների պարագայում նորմալ եմ համարում, որ գործադիրը ավելի շատ նախաձեռնություններ ներկայացնի։ Այսպես է անգամ այն երկրներում, որտեղ խորհրդարանը շատ ուժեղ է, նախագծերի 80-90 տոկոսը գալիս է կառավարությունից։ Այսինքն, այս համադրությունը լավագույն ցուցանիշը չէ հասկանալու համար՝ պառլամենտը պրոֆեսիոնա՞լ է, կայացա՞ծ է, ուժեղ է, թե՞ ոչ։ Շատ ավելի լավ ցուցանիշ է, թե գործադիրի բերած նախագծերն ինչ փոփոխության և մշակման են ենթարկվում ԱԺ-ում, ինչ արագությամբ են ընդունվում։ Ուստի, կարծում եմ, parliamentmonitoring-ը ևս պետք թարմացնի իր չափումների ցուցանիշը և ավելի մանրամասնորեն հետևի փոփոխություններին, որոնք տեղի են ունենում ԱԺ-ում, հատկապես որ, դրանք հաճախ մնում են աննկատ։