Գազի, ջրի, հոսանքի սակագների, Սևանից ջրառի և գյուղերի վիճակի մասին

դեկտեմբերի 18, 2019

Հարցացրույց «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Վարազդատ Կարապետյանի հետ։

-Դուք և Արտակ Մանուկյանը հեղինակել եք օրինագիծ, համաձայն որի «Գազպրոմ-Արմենիա»-ի, «Վեոլիա ջուր»-ի և ՀԷՑ-ի ղեկավար կազմերի աշխատավարձը կարող են բարձրացվել ոչ թե գազի, ջրի և էլեկտրաէներգիայի սակագնի բարձրացման, այլ սեփական շահույթի հաշվին։ Այդ ընկերություններում որքա՞ն է ղեկավարների աշխատավարձերը, որ նման փոփոխության անհրաժեշտություն եք տեսել։

-Առաջարկում ենք, որ սակագնի մեջ մտնի Հայաստանում բազային աշխատավարձի 20-ապատիկից կամ 1 մլն 300 հազար դրամից ոչ ավելի գումարի չափով վարձատրությունը։ Տնօրենները կարող են վճարվել որքան ուզում են, բայց այդ գումարից ավելին չպետք է ներառեն ծախսերի մեջ։ Նախագիծն ուղարկել ենք կառավարություն, սպասում ենք պատասխանի։

-Այսինքն, այդ երեք ընկերությունների ղեկավարների աշխատավարձերը բարձր են այնքան, որ կարող են սակագնի վրա ազդեցությո՞ւն ունենալ։

-Սակագնի վրա, կարող է, մեծ ազդեցություն չունենա, բայց եկամուտների բաշխման առումով տարբերություն կունենանք։ Եթե գործակիցներ սահմանվեն, այդ ընկերությունները հակված կլինեն ավելի մեծ աշխատավարձեր տալ հազարավոր մարդկանց, որոնք շփվում են ժողովրդի հետ, աշխատում են սպասարկման ոլորտում, և ոչ թե՝ ղեկավար կազմում։ Սա կմեղմի ղեկավարների ու տեխնիկական անձնակազմի աշխատավարձերի տարբերությունը։

-Դուք ներկայացրել էիք նաև Սևանից ջրառը կարգավորող նախագիծ, մասնավորապես, այն չպետք է 170 մլն խմ-ից ավելի լինի, հակառակ պարագայում կառավարությունը պետք է պաշտոնապես հայտարարի, որ երկրում երաշտ է։Նախագիծն ընդունվեց, վերջին տարիներին, կարծեք, երաշտ չկա, բայց առանց լրացուցիչ ջրառի ոռոգման ջրի պահանջը չի բավարարվում։

-Երաշտը սահմանվում է ոչ թե մեր անձնական դիտարկումների, այլ շուրջ 40-օրյա օդերևութաբանական տվյալների վերլուծության արդյունքում։ Դրան գումարվում է նաև ջրամբարների լցվածության աստիճանը։ Այս տարի Սևանից շուրջ 148 մլն խմ ջուր է վերցվել։ Կտեսնենք, թե մյուս տարի որքան կլինի ջրառը, և ըստ այդմ ես պլանավորում եմ օրենքով տարեկան 5 մլն խմ-ով նվազեցնել այդ քանակը։ Կառավարությունը պետք է հասկանա, որ պետք է ոռոգման ջրի այլ աղբյուրներ գտնել, ջրամբարներ, խորքային հորեր կառուցել և արդյունավետորեն պայքարել ձկնաբուծարաններից աննորմալ քանակությամբ ջրօգտագործման դեմ։ Իրականում, Արարատյան դաշտավայրում ոռոգման խնդիրը լուծելու շատ տարբերակներ կան, և Սևանը չպետք է ընկալենք որպես պահեստային ջուր։ Սևանը բնական օրգանիզմ է և ցանկացած միավոր ավելի ջուր տալու դեպքում վնասվում է։ Ճիշտ է, այդ ջուրը որոշակի արժեք ունի, օգուտ է տալիս գյուղատնտեսությանն ու էներգետիկային, բայց այն վնասը, որ ջրառով տալիս ենք Սևանին, 10 անգամ մեծ գումարով չենք կարողանա վերականգնել։ Սևանից պետք է լինի շուրջ 60 մլն խմ արտահոսք։

-Իսկ ձկնաբուծարանները շա՞տ են ջուրը շռայլում։

-Շատ։ Տարբեր տեխնոլոգիաներ կան, որոնց ներդրմամբ կարելի է ձկնաբուծարաններում մինչև 10 անգամ ջուրը խնայել։ Բայց, ցավոք, անգամ ամենամեծ քանակությամբ ջուր օգտագործողները դա չեն օգտագործում, և մենք տեսնում ենք, թե Արարատյան դաշտի ցածր հատվածների ձկնաբուծարաններն ինչքան շատ ջուր են վերցնում ու ցամաքեցնում բարձրադիր հատվածները։ Խորքային հորերում արդեն ջուր չկա։ Նրանք ջուրը քաշում են խորքային հորերից և առանց մաքրելու, կրկնակի օգտագործելու կամ ոռոգման մեջ օգտագործելու լցնում են Արաքս գետը, մինչդեռ նոր տեխնոլոգիաները հնարավորություն են տալիս մեկ միավոր ջուրը մի քանի անգամ օգտագործել, հետո նաև պոմպերով մղել բարձրադիր դաշտեր։

-Ձկնաբուծարաններն ինչո՞ւ չեն ներդնում այդ տեխնոլոգիաները։

-Որովհետև կառավարության կողմից համապատասխան վերաբերմունք չի եղել։ Կառավարությունը մի ընկերությանը տվել է վայրկյանում 8000 լիտր ջրօգտագործման իրավունք, դա Երևանի հետ համադրելի թիվ է։ Հիմա այդ թույլտվությունները կրճատելու խնդիր կա։

-Վտանգ չկա՞, որ դրա պատճառով ձկնաբուծարանները կարող են փակվել։

Կան նոր տեխնոլոգիաներով աշխատող ձկնաբուծարաններ, որոնք շահութաբեր են։ Պետք է ջրի նկատմամբ վերաբերմունքը փոխել։ Ավելին, մենք հիմա ուզում ենք ձկնաբուծարանների ջրօգտագործման թույլտվությունները կապել ձկան այն քանակի հետ, որը պետք է աճեցվի մեկ միավոր ջրով, որպեսզի ջուրն անտեղի չօգտագործվի։

-Դուք նախորդ իշխանության կառավարությունում էիք և կհիշեք. երբ ԱԺ-ում հարց բարձրացվեց, թե կա՞ ջրի մաֆիա, պատասխանը դրական եղավ։ Հիմա կա՞ ջրի մաֆիա։

-Կարծում եմ՝ հիմա չկա։ Հիմա կան բազմաթիվ դեպքեր, երբ ստորին մակարդակներում ջուրն ապօրինի վաճառվում է, բայց կազմակերպված հանցագործություն, որը ներքևից վերև է ձգվում, չկա։ Իհարկե, փաստեր չունեմ, բայց դատելով ջրի կորուստի մեծ ծավալներից՝ ենթադրում եմ, որ ներքևում վերաբերմունքը քիչ է փոխվել։

-Պարոն Կարապետյան, տարեսկզբին ասում էիք, որ գյուղերում վիճակը ծանր է։ Հիմա փոփոխություն նկատե՞լ եք։

-Այդքան արագ չի լինի փոփոխությունը, բայց մարդիկ տեսնում են կապիտալ ներդրումների արդյունքը՝ ճանապարհների, դպրոցների, մանկապարտեզների վերանորոգումները։ Զուտ ենթակառուցվածքների դեպքում փոփոխություն կա։

-Բայց հեղափոխությունը, կարծեք, գյուղ չի հասել։

-Հեղափոխության ակտիվ դերակատարը մարդն է, իսկ մարդիկ ավելի ակտիվ են քաղաքային բնակավայրերում։ Գյուղերում մարդիկ ավելի ավանդապահ են, այնտեղ գործընթացները դանդաղ են, բայց երբ գյուղ ես գնում, տեսնում ես, որ մի խումբ մարդիկ իրենց վրա են վերցրել պատասխանատվությունը։

-Կալավանի նման քանի՞ գյուղ կա Հայաստանում։

-Կարող եմ 30-40 օրինակ բերել. Սևանի տարածաշրջանում շատ հետաքրքիր նախաձեռնություններ կան Ծաղկունք, Սեմյոնովկայում, Դրախտիկ գյուղում։ Ամեն տարածաշրջանում կան նման գյուղեր։ Գյուղերում փոփոխություն տեղի կունենա ոչ թե դրսից մեկի կամ կառավարության մեծ ներդրման արդյունքում, այլ երբ շատերը փոքր փոփոխություններ կանեն։