Հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդների խաղաղ ապրելու նախադեպ կա․ Ալեքսեյ Սանդիկով

նոյեմբերի 14, 2021

Հարցազրույց «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Ալեքսեյ Սանդիկովի հետ

–Պարո՛ն Սանդիկով, հայ տղամարդը նռնակ է նետել ադրբեջանցիների պահակակետի ուղղությամբ, և ինչպես մամուլն է գրում, նա եղբայրն էր նոյեմբերի 8-ին Շուշիի ներքևի հատվածում ադրբեջանցիների սպանած 22–ամյա երիտասարդի։ Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ է կատարվում Բերձորի միջանցքում։

–Կատարվածը Ադրբեջանի հերթական սադրանքի հետևանքն է, որը սրում է իրավիճակը: Այս դեպքը երկու բաղադրիչ ունի՝ էմոցիոնալ և իրավական: Էմոցիոնալ առումով, կարծում եմ, ցանկացած հայամբողջությամբ սատարում է Միրզոյանին, այդ քայլըմեր հայրենակցի վրեժն էր: Բայց չմոռանանք, որ ունենք նաև իրավական բաղադրիչ, և դա կարող է լրացուցիչ բարդություն ստեղծել խնդրի հանգուցալուծման տեսանկյունից:

Չեմ կարծում՝ այդ գործողությունը անհետևանք մնա: Դա խնդիրներ է առաջացնելունաև խաղաղապահ առաքելության համար՝ արդյունավետ լուծում գտնելու առումով։Տեսականորեն չի բացառվում, որ ադրբեջանական կողմը այդ դեպքից հետո լրացուցիչ խոչընդոտներ ստեղծի մեզ համար գերիների վերադարձի և միջանցքի շահագործման տեսանկյունից:

–Կա տեսակետ, որ ռուս խաղաղապահները թերանում են իրենց առաքելության մեջ: Օրինակ՝ հոսքագծի շինարարության ժամանակ ադրբեջանցին սպանեց հայ բանվորին, ինչի հետևանքով տեղի ունեցավ այս միջադեպը: Կիսո՞ւմ ես այս կարծիքը: 

–Եթե ադրբեջանական կողմից սադրանքներ են տեղի ունենում, դա չի նշանակում, որ ռուսական կողմն է թերանում: Որևէ այլ երկրի զինվորական գիտե՞ք, որը պատրաստակամություն է հայտնել գալ և անթերի կատարել խաղաղապահ առաքելություն:

Պետք է հասկանանք, որ դա զինվորական ծառայություն է, իսկ ոչ պատերազմական շրջանում նույնիսկ Հայաստանում են անընդհատ միջադեպեր տեղի ունենում։ Մարդկային գործոնը առկա է ցանկացած երկրում և հատկապես զինված ուժերում: Այնպես, որ չեմ կարծում, թե այդ խնդիրը պետք է վերագրել ռուս խաղաղապահներին: Ռուսաստանն այսօր միակ երկիրն է, որը իր զինվորների կյանքը ռիսկի տակ դնելով՝ եկել և խաղաղապահ առաքելություն է իրականացնում տարածաշրջանում:

Ադրբեջանցիների սադրանքները հստակ ենթատեքստ ունեն՝ տարածաշրջանից հեռացնել ռուս խաղաղապահներին՝ հնգամյա մանդատը լրանալուց հետո կասկածի տակ դնելով այդ մանդատի երկարաձգումը:

–Փորձագիտական որոշ շրջանակներ պնդում են՝ եթե պետությունը տեղում լիներ, հետևողական լիներջրմուղի աշխատակցի սպանության գործում, ապա այս միջադեպը տեղի չէր ունենա: Դուք ի՞նչ կարծիքի եք:

–Մեր շատ հայտնի փորձագետներ սիրում են բազմոցին նստած արտահայտել մտքեր, կառավարել երկիր: Անլուրջ եմ համարում նման հայտարարությունները: Իսկ որտե՞ղ է պետությունը, կարո՞ղ է Մոզամբիկի գլխին է: Նման մեկնաբանություն անողները երկու-երեք օր պետական ապարատի, պետական ծառայության պատասխանատվությունը իրենց ուերին զգային, նման վստահ հայտարարություններ չէին անի:

Գործ ունենք շատ բարդ միջազգային ու տարածաշրջանային կոնֆլիկտի հետ։ Ցանկացած գործողություն կարող է մարդկային կյանքերի խլել: Մենք դեռ 44-օրյա պատերազմից դասերը քաղելով առաջ ենք գնում, և հայտարարել, թե պետությունը տեղում է, կամ տեղում չէ, շատ անլուրջ է: Պետությունն իր տեղում է և անում է առավելագույնը տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու համար:

–Դուք խաղաղության հաստատման մասին եք խոսում, բայց արդյո՞ք այդ միջադեպերը այդ խաղաղության համատեքստում են: Կա՞ն հիմքեր պնդելու խաղաղության հաստատման օրակարգը:

–Ես հարցին այս տեսանկյունից եմ նայում՝ արդյո՞ք մենք տեսականորեն կարող ենք փոխել մեր հարևաններին կամ մեր տարածաշրջանի դասավորվածությունը: Կարծում եմ՝ ոչ: Ուրեմն, մենք ունենք երկու ելք՝ կամ հավերժ պատերազմում ենք, և մենք, մեր երեխաները, մեր թոռները դատապարտված են հավերժ պատերազմի, և երկրորդ՝ ավելի բարդ տարբերակը, որը շատ ավելի մեծ զոհողություններ է պահանջում, դա տարածաշրջանում խաղաղության հաստատումն է:

Տեսականորեն փորձ կա, որ տարածաշրջանում ազգերը ապրել են խաղաղ, դա Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանն է եղել: Այդ հանգամանքը ինձ թույլ է տվել ենթադրելու, որ հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդները կարող են խաղաղ ապրել: Դրա համար պետք է ջանքեր գործադրվեն, դա շատ բարդ է: Բայց եթե մենք ընտրում ենք խաղաղություն հաստատելու ուղին, ուրեմն, վստահ պետք է գնանք առաջ:

–Չեք կարծո՞ւմ, որ նման դեպքերը, երբ թերահավատություն կա ռուս խաղաղապահ առաքելության նկատմամբ, հակառուսական տրամադրություն են արթնացնում Հայաստանում:

–Հակառուսական, հակաֆրանսիական, հակաամերիկյան կամ այլ երկրի դեմ տրամադրությունները միշտ եղել են, կան ու, վստահ եմ՝ կլինեն:

Պարզապես Հայաստանում կա հանրության մի հատված, որն այդքան էլ գոհ չէ տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու ուղղությամբՌուսասատանի ներդրած ջանքերից։ Դրա հետ մեկտեղ պետք է գնահատենք, որ ոչ մի այլ երկիր բավականաչափ ջանք չի ներդրել և խաղաղապահ կոնտինգենտ չի ուղարկել Հայաստան խաղաղություն հատատելու համար: 

–Ընդդիմությունը հայտարարում է, որ իշխանությունը դարձյալ գնում է զիջման ճանապարհով՝ Գորիս-Կապան ճանապարհահատվածում ադրբեջանական կողմից մաքսակետի տեղադրման դեպքը նկատի ունենալով: Ո՞րն է Ձեր արձագանքը, իսկապե՞ս իշխանության ներսում զիջողական տրամադրություններ կան:

–Գորիս-Կապան ճանապարհահատվածի հետ կապված խնդիրը շատ խորքային է ու գալիս է Սովետական Միության ժամանակաշրջանից։ Այդ ճանապարհը դիտարկվել է միասնական պետության կոնտեքստում, և այսօր ունենք այն, ինչ ունենք: Այսօր կա խնդիր, որում առկա է էմոցիոնալ ու իրավական բաղադրիչը: Էմոցիոնալ առումով բոլորս հասկանում ենք և չենք ընդունում, որ Հայաստանի սուվերեն տարածքի մի քաղաքից մյուս քաղաք երթևեկելիս ճանապարհը անցնում է թշնամի պետության տարածքով: Իրավական տեսանկյունից բոլորս հասկանում ենք, որ դա այդպես է, ու պատճառը Խորհրդային Միության այն տրամաբանությունն է, որ մենք գործում ենք մեկ միասնական պետության մեջ:

Ինչ էլ ասի ընդդիմությունը, այսօրվա իշխանութունը գործադրել է իր բոլոր ջանքերը այլընտրանքային ճանապարհ ունենալու համար, և իրավական տեսանկյունից այդ հարցը փակված կհամարվի։ Ընդդիմությունը, որը երկար տարիներ իշխանություն է եղել, բայց հարցին լուծում չի տվել և որևէ այլընտրանքային ճանապարհի մասին չի մտածել, խոսելու տեղ չունի: