2 պատգամավոր կալանքի տակ է՝ առանց ԱԺ համաձայնության․ Արամ Վարդևանյան

հուլիսի 30, 2021

Հարցազրույց «Հայաստան» դաշինքի պատգամավոր Արամ Վարդևանյանի հետ

-Դուք երկար տարիներ իրավական համակարգում եք` ՍԴ, փաստաբանական գործունեություն։ Այժմ 8-րդ գումարման խորհրդարանի պատգամավոր եք։ Ի՞նչ տրամադրություններով ու ծրագրերով եք գնում օրենսդիր մարմին։

-Իհարկե, օրենսդիր իշխանությունում փորձ չեմ ունեցել, ճիշտ նկատեցիք՝ դատական, գործադիր իշխանության տիրույթում աշխատանքային փորձ ունեցել եմ։ Կարծում եմ՝ ինձ համար ելակետը պետք է դիտարկեմ իրավունքը և օրինականությունը` հատկապես սահմանադրականության տեսանկյունից։

ԱԺ պատգամավորների 1/5-րդը հանդիսանում է Սահմանադրական դատարան դիմելու սուբյեկտ, ինչը համարվում է սահմանադրական վերահսկողության գործիք։ Միջազգային փորձում այն շատ լայնորեն է իրացվում։

Հայաստանի փորձը եթե ուսումնասիրեք, կտեսնեք, որ Սահմանադրական դատարան ներկայացվող դիմումների թվում Ազգային ժողովից ներկայացվողները բավական քիչ են։ Մինչդեռ պետք է լրիվ հակառակը լիներ։ Այս գործիքը պետք է շատ արդյունավետ օգտագործել՝ նպատակ ունենալով մարդկանց իրավունքների պաշտպանությունը։ Այ, այդ հարցում անելիք տեսնում եմ, գիտելիքներս այդ ուղղությամբ կօգտագործվեն։

Խորհրդարանը պառլամենտարիզմի վայր է։ Մենք երկար տարին ունենք խորհրդարան, բայց պառլամենտարիզմի բոլոր մշակութային դրսևորումները, այդ թվում՝ իրավական երաշխիքների, իրացված չեն։ Հենց դրանցից մեկը ՍԴ դիմելու գործիքն է։

Օրենսդրական նախաձեռնությունների մասով․ դրանք իրացվելիության խնդիր կարող են ունենալ 3/5-րդի շեմը հաղթահարող ուժի պայմաններում սահմանադրական օրենքների նախաձեռնությունները արդյունավետ չեն կարող լինել։

Վերջին երեք տարիները աչքի առաջ ունենալով՝ ես չեմ տեսնում նախադրյալ, որ այս անգամ էլ որպես իշխանություն հանդես եկող ուժը իր մեջ ունենա՝ ընդդիմությունից գեներացվող օրենսդրական նախաձեռնությունների ընդունելու, դրանք պատշաճ քննարկելու։ Այս միջավայրում, ցավոք, ես այդ գործիքը, համապատասխան մեխանիզմը չեմ տեսնում։

-8-րդ գումարման խորհրդարանում եղել են դեպքեր, երբ որոշ նախագծերի շուրջ խորհրդարանական բոլոր ուժերը կոնսենսուսի են եկել, ու նույնիսկ ընդդիմության նախագծերն են ընդունվել։

-Ես առնվազն հանրային մեծ հնչեղություն ունեցած մեկ նախաձեռնություն չեմ հիշում, երբ նման արդյունք գրանցվեր։ Ես նման բան չեմ հիշում, ինչը շատ վատ է, որովհետև խոսքը չպետք է գնա բացառիկ դեպքերի մասին, կամ գոնե սահմանադրական օրենքների մակարդակով այդպես չպետք է լինի։

Ի վերջո, 7-րդ գումարման Ազգային ժողովը հիշվելու է մի քանի հանգամանքներով՝ նախ՝ նոյեմբերի 9-ի փաստաթղթին որևէ կերպ չարձագանքելով, մինչդեռ այդ փաստաթուղթը նաև միջազգային պայմանագրի տարրեր էր պարունակում։

Հետո՝ գրեթե բոլոր սահմանադրական օրենքները նախորդ գումարման Ազգային ժողովում ընդունվել են 3/5-րդով, բայց մյուս կողմից ինքնին նորմալ չէ, որ միայն մեկ ուժը խորհրդարանում ունենա 3/5-րդ ձայն։ 53 տոկոս ձայն ստանալը չի նշանակում գրեթե 73 տոկոս մանդատ։ Բնավ չի նշանակում։ Դա պարզապես Ընտրական օրենսգրքի բանաձևումների խնդիրն է։ Դա, ես ինքս պնդում եմ, որ հակասահմանադրական է, իսկ Սահմանադրական դատարանը, պարզապես խուսափելով, դրա վերաբերյալ նույնիսկ պատասխան չտվեց։

7-րդ գումարման Ազգային ժողովում չընդունվեց որևէ սահմանադրական օրենք, որի փոփոխությունների շուրջ համընդհանուր համաձայնություն լիներ։ Ընտրական օրենսգիրքը ևս մեկ ուժի կամքով փոփոխվեց։

-Իսկ կարո՞ղ է առաջին նախագիծը, որի սահմանադրականության հարցով դիմեք ՍԴ, լինի հենց Ընտրական օրենսգիրքը։

-Ես պետք է անկեղծ ասեմ, որ բավական մանրակրկիտ ուսումնասիրել եմ պատգամավորների լրավճարը 5 անգամ բարձրացնելու մասին օրինագիծը, երբ 50 հազարը դարձրին 250 հազար։ Կարծում եմ, որ այդտեղ, ամեն ինչից անկախ, սահմանադրականության խնդիր կա։

Դրա վերաբերյալ հանրային բողոքն ու դժգոհությունը ամբողջությամբ հիմնավորված են, բայց կրկնում եմ՝ սահմանադրականության խնդիր կա՝ Սահմանադրությամբ ՀՀ-ն սոցիալական պետություն է, իսկ այս սկզբունքը իրենից ենթադրում է, որ ցանկացած ծախսային, աշխատավարձային կամ այլ տեսակ ֆինանսական ոլորտի փոփոխություն պետք է տրամաբանություն ունենա։

Եթե նման հարցում փոփոխություն է արվում, ապա պետք է փոփոխվեն նաև, օրինակ, կենսաթոշակները, նպաստները, նվազագույն աշխատավարձը։ Եթե դրանցից որևէ մեկի մասով փոփոխություն չի արվում, ապա այդ ինչպես է որոշվում, որ 50 հազար դրամը պետք է լիներ 250 հազար դրամ։ Իսկ միգուցե պետք է 50 հազար դրամը լիներ 25 հազար դրամ։

Ես առնվազն կարող եմ ասել, որ նշվածի վերաբերյալ ուսումնասիրություն իրականացրել եմ, և որպես այդ ոլորտում փորձառու մարդ, այդտեղ խնդիր տեսնում եմ։ Ես կարծում եմ, որ ՍԴ դիմելը այդ փոփոխությանը արձագանքելու հնարավոր տարբերակներից մեկն է։ Վստահեցնում եմ, որ բոլոր գործիքները, որոնք տրամադրված են պատգամավորներին, այդ հարցի վերաբերյալ մաքսիմալ իրացվելու են։

Իսկ եթե մենք ընտրական գործընթացի հետ կապված խնդիրները սկսենք վեր հանել, դրանք շատ-շատ են։ Բայց արդյո՞ք դա է առաջնային, օրակարգային հարցը։ Իմ կարծիքով, առաջնային խնդիրներից է քրեական արդարադատությունը, բազմաթիվ գործերով ունենք տոտալ անգործություն։

-Ձեր խմբակցության առնվազն երկու պատգամավոր կալանքի տակ է, և Դուք դիմել եք Գլխավոր դատախազին՝ նրանց անհապաղ ազատ արձակելու պահանջով։ Կներկայացնե՞ք՝ ինչ հիմքով։

-Մենք հիմա արտառոց իրավիճակում ենք, Հայաստանի պառլամենտի պատմության մեջ նման իրավիճակ նախկինում չի եղել՝ անձը ընտրվել է պատգամավոր, բայց գտնվում է կալանքի տակ։ Նման բան չի եղել։

Ուզում եմ հատուկ արձանագրել, որ Մխիթար Զաքարյանը և Արթուր Սարգսյանը ունեն պատգամավորական մանդատ։

Նրանք և մեր դաշինքի բոլոր անդամները օրերս են ստացել մանդատները։ Իսկ Սահմանադրության 96-րդ հոդվածը սահմանում է, որ պատգամավորին անձեռնմխռլիությունից զրկել կարելի է բացառապես Ազգային ժողովի համաձայնությամբ։ Հիմա ինչպե՞ս է ստացվել, որ երկու անձ դեռևս անազատության մեջ են, իսկ Ազգային ժողովը համաձայնություն չի տվել։

Դատախազի լիազորությունն է համապատասխան միջնորդագրով դիմել Աժ-ին և խնդրել համաձայնություն՝ պատգամավորին ազատությունից զրկելու վերաբերյալ։ Սա միանգամայն այլ ռեժիմ է։ Եթե չկա այդ համաձայնությունը, ապա անազատության մեջ չի կարող անձը գտնվել։ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը տվել է պատգամավորի թեկնածուի նկատմամբ ազատությունից զրկելու համաձայնություն, բայց պատգամավորի կարգավիճակն այլ է, թեկնածուի կարգավիճակը՝ միանգամայն այլ։ Եթե դատախազությունը դրանք նույնացնի, կունենանք իրավական աբսուրդի հերթական դրսևորում։ Ես հույս ունեմ, որ նման բանի ականատես չենք լինի։ Երբ ԿԸՀ-ն պատգամավորին հանձնում է վկայականներ, ապա անձը չի կարող կալանավորված լինել։ Ոս գտնում եմ, որ դատախազը ունի սահմանադրական պարտականություն վերացնելու այդ կալանքը։

-Որքա՞ն ժամանակում նա կարող է քննել Ձեր դիմումը։

Ես կարծում եմ, որ նա դա պետք է անի անհապաղ, որովհետև երբ ինքը տեսնում է այդ վկայականները, պետք է դրանց արձագանքի։ Հակառակը խոսում է դատախազության անգործության մասին, և դա կունենա իր հետևանքները։ Իրավաբաններս հասկանում ենք՝ ինչ հետևանքներ կարող են լինել։ Ի վերջո, կարելի է չդրսևորել հակասահմանադրական անգործություն։

-Իշխող ուժը չի կարող Սահմանադրության մեջ փոփոխություններ կատարել։ Նախորդ գումարման խորհրդարանի փորձը հաշվի առնելով, դա Ձեզ չի՞ ուրախացնում։

-Իրավիճակն այնպիսին է, որ որևէ հանգամանք ուրախություն չի առաջացնում։ Մեր երկրի տարածքային ամբողջականությունն է խաթարված, ու որևէ գործողություն արդեն մեկ ամսից ավելի է, չի կատարվում։ Մենք այնպիսի մարտահրավերների առաջ ենք կանգնած, որ նման հարցերը այդ տիրույթում դիտարկել հնարավոր չէ։

Ուրիշ բան եմ ուզում ասել․2018 թվականի համեմատ, 2021-ին իշխող ուժին ձայն տվողների թիվը 200 հազարով նվազել է։ Բայց դա, փաստացի, հանգեցրել է նրան, որ նույն ուժին, 2018-ի համեմատ, պակասում է միայն 1 մանդատ, որպեսզի ունենա ԱԺ-ի բոլոր ձայների 2/3-ը և կարողանա փոփոխել Սահմանադրությունը։ Սա արդյո՞ք ողջամիտ է։ Ո՞նց կարող է Ընտրական օրենսգրքի այդ բանաձևը լինել պատշաճ, և ինչպե՞ս կարող էր Սահմանադրական դատարանը խուսափել այդ հարցից։ Ապշելու բան է, բայց դա է իրավիճակը։