Եթե լինի կազմակերպված աշխատանք և հանրային ճնշում, բացառված չէ, որ առաջանան նաև նոր լիդերներ․ Աղվան Վարդանյան

մարտի 19, 2022

Հարցազրույց ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Աղվան Վարդանյանի հետ 

-Ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստանի ԱԳ նախարարի այցը Անթալիա: Թուրքիայի ԱԳ նախարար Չավուշօղլուն նշել է, որ Ադրբեջանը ևս գոհ է ձեռնարկվող քայլերից և աջակցում է հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացին: Նաև նշել է. «Խաղաղության ու կայունության հաստատումը բոլորիս շահերից է բխում, և մենք կշարունակենք քայլեր ձեռնարկել այդ ուղղությամբ»: Հուսադրո՞ղ են այս հայտարարությունները:

-Կարող ենք, փաստորեն, արձանագրել, որ Հայաստանի և Թուրքիայի ԱԳ նախարարների տեսակետները համահունչ են, գրեթե նույնական են: Քանի որ Հայաստանի բարձրագույն իշխանությունը հայտարարել է խաղաղության դարաշրջան բացելու մասին, Թուրքիան էլ, փաստորեն, այդ նույն գծի մեջ է։ Քանի որ Թուրքիան իր գրեթե բոլոր նախապայմաններն արդեն իրականացրել է վերջին պատերազմից հետո, կարող ենք արձանագրել, որ Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը ենթարկվում է թուրք-ադրբեջանական տանդեմի նպատակներին, ցանկություններին և դադարել է ինքնուրույն սուբյեկտ լինելուց:

-Հայաստանը դիմել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահությանը, որ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև խաղաղության պայմանագրի կնքման նպատակով բանակցություններ կազմակերպի: Այստեղ վտանգներ տեսնո՞ւմ եք: 

-Մենք գիտենք Ադրբեջանի վերաբերմունքը Մինսկի խմբի նկատմամբ՝ կապված Արցախի հիմնախնդրի հետ: Ադրբեջանը հայտարարում է, որ Արցախի հարց գոյություն չունի, այն լուծված է։ Հայաստանի իշխանությունը բացարձակապես չի ընդդիմանում այդ տեսակետին, և փաստորեն, Արցախի հարց, կարծես թե, առերևույթ կամ գոնե իրենց հայտարարությունների մակարդակով գոյություն չունի։ Միջանկյալ հիշենք, որ աղետաբեր պատերազմից հետո Ադրբեջանի նախագահը 20 անգամ այցելել է Արցախի Հանրապետության տարածք, իսկ Հայաստանի բարձր ղեկավարությունից, առաջին հերթին՝ վարչապետը ոչ մի անգամ չի այցելել, ու այս ամենից պարզ է, որ իրենք ձեռքները լվացել են Արցախից և փորձում են ազատվել, իրենց ձևակերպմամբ, «այդ բեռից»:

Խաղաղության համաձայնագիր կնքելու հարցով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին դիմելն ընդամենը մեկ բան է նշանակում մեր երկրի ղեկավարությունը փորձում է Մինսկի խմբին այս գործընթացում ներգրավելով ընդամենը ժամանակ շահել՝ իր իշխանությունը երկարաձգելու, աթոռներին կառչած մնալու համար։ Այս իրավիճակում, երբ Մինսկի խմբի երեք համանախագահները զբաղված են բոլորովին այլ խնդիրներով և, փաստորեն, Մինսկի խումբը չի գործում արդեն մոտ 1,5 տարի, նման դիմումը այլ բան չի կարող նշանակել, քան ժամանակ շահել՝ իշխանությունը երկարաձգելու միակ նպատակով: 

–Երբ Ռուբեն Ռուբինյանն առաջին անգամ հանդիպեց Թուրքիայի բանագնացի հետ, ընդդիմությունը բավական կոշտ հարցադրումներ արեց, նույնիսկ վեճ եղավ ԱԺ նիստերի դահլիճում: Ինչպե՞ս եք գնահատում բանագնացների երկրորդ հանդիպումը, այս անգամ Վիեննայում: Դուք էլի հարցեր ունե՞ք Ռուբեն Ռուբինյանին:

–Ռուբինյանին հարցեր չունեմ։ Այս երկրում իշխանության ներկայացուցիչներին հարց տալն անիմաստ է, քանի որ նրանք բոլորը կատարում են մեկ անձի ցանկությունները, հրահանգները, հրամաններ, և որևէ մեկը, ցավոք, չի կարող ինքնուրույն խոսք ասել: Ես հասկանում եմ, որ քաղաքական մեծամասնության մեջ կան երևի տասնյակներով մարդիկ, որոնք ներքին համոզումներով ևս այդպես չեն մտածում, բայց ընկել են մի այնպիսի թակարդի մեջ, որ ստիպված կրկնում են իրենց առաջին դեմքի ասածները: Բացարձակ ակնկալիք չունեմ այդ հանդիպումներից, որովհետև Թուրքիան իր նախապայմաններից չի հրաժարվելու, դրանց մի մասն արդեն իսկ իրացրել է: Ռուբեն Ռուբինյանն էլ այդ հարաբերակցության մեջ, Թուրքիայի դիվանագիտության ամբողջ պատմությունն իմանալով, նրանց դիվանագետի փորձառությունը հասկանալով, զիջում է: Մարդը հստակ հայտարարել է, որ նշանակում է մեկին, որին 100 տոկոսով վստահում է, նա Հայաստանի շահերը չի ներկայացնելու, նա ներկայացնելու է այդ մարդու շահերը:

-Բայց կողմերը վստահեցնում են, որ առանց նախապայմանների է լինելու հարաբերությունների կարգավորումը:

-Ժամանակն ամեն ինչ իր տեղը կդնի: Բնականաբար, այստեղ լինելու է և՛Արցախի խնդիրը, և՛ մեր պատմական հիշողությունից հրաժարվելու՝ Ցեղասպանության խնդիրը: Սրանք նաև մեր անկախության հռչակագրի դրույթներն են: Թուրքիան երբեք իր նախապայմաններից չի հրաժարվել, նույնիսկ Ցյուրիխյան հայ-թուրքական արձանագրություններից հետո Թուրքիայի ԱԳ նախարարն իրենց մեջլիսում հայտարարեց, որ իրենք սա պատկերացնում են այս-այս նախապայմաններով: Մեր Սահմանադրական դատարանն այդ հարցը վճռահատեց և դրա համար արձանագրությունները չվավերացվեցին։ Մեր ՍԴ-ն էլ հստակ ասաց, թե ինչ պետք է հասկանալ, մենք ինչպես ենք դա հասկանում։ Այս իշխանությունը, սակայն, հրաժարվում է նաև ՍԴ այդ որոշումից՝ ասելով, որ դա այն արձանագրություններին էր վերաբերում, մեզ չի վերաբերում: Այսինքն, պետությունը սրանց համար սկսվել է զրոյից, ինչպես ամեն ինչ: 

-Արցախում գազատար խողովակի վնասումը շատերը համարում են Բաքվի ագրեսիայի դրսևորում Արցախի բնակչության նկատմամբ՝ Հայաստանին ճնշելու նպատակով: Հայաստանի իշխանությունը անարձագանք է թողնում սա, իսկ ի՞նչ պետք է անի, օրինակ, խորհրդարանական ընդդիմությունը: 

-Մենք խոսում ենք պետության մասին և ասում ենք՝ ի՞նչ պետք է անի ընդդիմությունը: Մենք ունենք իշխանություն, որն առանց հայտարարելու հրաժարվել է Արցախի անկախության երաշխավորը լինելուց և ոչ մի բան այլևս չի անում: Սա ոչ միայն Արցախի անվտանգությանը սպառնացող հարց է, այլ հումանիտար աղետի է վերածվել: Ընդդիմությունը նորից պատվիրակություն է ուղարկել Արցախ, ծրագրում է պահանջել Արցախ-Հայաստան միջխորհրդարանական հանձնաժողովի նիստ, որն արդեն 2 տարի՝ չի արվում: Մենք առաջարկում էինք ԱԺ-ում Արցախի հարցով հանձնաժողով ստեղծել, Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի վերանվանում, բայց նրանք ասում էին՝ մենք ունենք միջխորհրդարանական հանձնաժողով՝ ավելի բարձր կարգի: Այսինքն, մի բան ասում են, այլ բան անում: Իրականում, այդ հանձնաժողովը երկու տարուց ավելի չի գործում, որևէ նիստ չի արել: Այնպես որ, ընդդիմությունից պետք չի պահանջել, պետք է պահանջենք իշխանությունից: 

-Իսկ ո՞րն է խորհրդարանական ընդդիմության օրակարգը: Դուք վստահեցնում եք, որ այս իշխանությունը ժամանակավոր է, կարճ կյանք է ունենալու: Ինչպե՞ս եք հասնելու այդ իշխանափոխությանը: 

-Բոլոր իշխանություններն են ժամանակավոր, վստահաբար, նաև՝ սա։ Իրենք էլ դա հրաշալի հասկանում են, և միակ խնդիրը իրենց իշխանությունը երկարաձգելն է: Ի՞նչ պետք է անի ընդդիմությունը պետք է անի այն, ինչ անում է։ Խորհրդարանում փորձում ենք առավելագույնս հանրայնացնել առկա խնդիրները, պրոբլեմները, մարտահրավերները, փորձում ենք պարտադրել լուծումներ, որոնք մեկ անձի ցուցումով բոլորը մերժվում են։ Երկրոդը՝ բացահայտում ենք այս իշխանության իրական դեմքը: Բայց սա քիչ է: Կա քաղաքական մեծամասնություն, և այստեղի գործունեությունը միայն հանրության աչքերը բացելու, բացահայտումներ անելու նպատակ ունի: Այս գործիքակազմին պետք է միանան նաև հանրային ճնշումը, փողոցային պայքարը, որի նախապատրաստման ուղղությամբ ընդդիմությունը հսկայական անելիք ունի: Հուսով եմ՝ ինձնից կախված ամեն ինչ կանեմ, որ այդ զանգվածային ընդվզումները տեղի ունենան: 

-Դուք վստա՞հ եք, որ կսովորեցնեք իշխանությանն աշխատել, կպարտադրեք ձեր նախագծերին կողմ քվեարկել: Վերջերս ասուլիսում այդպես էիք ասում: Հետաքրքիր է՝ ինչպե՞ս եք պարտադրելու:

-Անցած նիստերի ընթացքում առաջին և երկրորդ ընթերցմամբ ՔՊ-ի պատգամավորները միաձայն կողմ քվեարկեցին իմ նախագծին: Բնական է, որ երբ նրանք ունենում են այլ հանձնարարություն, առաջնորդվում են այդ հանձնարարությամբ: Բայց այդ հանձնարարությունները չպետք է արգելք լինեն, և մենք շարունակելու ենք աշխատել, առաջարկություններ ներկայացնել՝ ի նպաստ պետական ինստիտուտների կայացմանը, դիմադրության մեծացմանը, ազգային պետական խնդիրների արծարծմանը: Ես վստահ եմ, որ ՔՊ-ի պատգամավորների մեջ կան շատ մարդիկ, որոնք ևս այսպես են մտածում: Լավ կլինի, որ նրանք քիչ-քիչ ուշքի գան, գիտակցեն, թե ինչ ավերներ է գործում այս իշխանությունը։ Նրանց հեռացնելու մյուս ճանապարհը փողոցային պայքարն է:

-Միգուցե պետք է նաև սահմանադրական բարեփոխումների խորհրդի աշխատանքների՞ն մասնակցել:

-Ոչ, պետք չէ մասնակցել, որովհետև նման կազմով խորհրդի նպատակը Սահմանադրությունը փոխելը չէ, այլ կրկին ժամանակ շահելը, ինչ-որ օրակարգով մարդկանց զբաղեցնելը: 

-Կարծում եք՝ Սահմանադրությունը չե՞ն փոխի: 

-Ենթադրում եմ՝ ոչ, բայց դա տասներորդական հարց է, ի՞նչ պետք է փոխեն Սահմանադրության մեջ:

-Դուք նշեցիք, որ փողոցային պայքարը ձեր օրակարգից դուրս չէ, բայց պատերազմից հետո ընդդիմության հավաքները ցույց տվեցին, որ հանրությունը չի համախմբվում այդ օրակարգի շուրջ:

-Հանրությունը տարբեր ժամանակներում ունենում է տարբեր տրամադրվածություն, մոտեցումներ: Այդ պահին պատրաստ չէր, բայց ես վստահ եմ, որ այս իշխանության ներքին, արտաքին և սոցիալական քաղաքականության արդյունքում կամաց-կամաց հասարակության բացարձակ մեծամասնությունը ճանաչելու է այս իշխանության բնույթը: Մնում է կազմակերպել, իսկ դա նշանակում է աշխատել: Ցավոք, այս ուղղությամբ մենք թերացել ենք: 

-Իսկ լիդերների, կազմակերպիչների հարցում խնդիր չունե՞ք: 

-Եթե լինի կազմակերպված աշխատանք, եթե լինի հանրային ճնշում, բացառված չէ, որ կառաջանան նաև նոր լիդերներ: 

-Դուք միակն էիք նախկին իշխանությունից, որ բառացի գուշակեցիք, թե ինչ է լինելու Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո, և այդպես էլ եղավ: Նկատի ունեմ Արցախի տարածքների կորուստ, Հայաստանի անվտանգության խնդիրներ: Հիմա ի՞նչ զարգացումներ ենք հնարավոր համարում հայ-թուրքական բանակցություններում, ի՞նչ ելքեր կարող են լինել: 

-Նախ՝ վերջերս ինձ հիշեցրին նաև 2015-ի թվի իմ մի հայտարարություն, որ երեք տարի հետո ՀՀԿ-ն իշխանության չի լինելու: Հայ-թուրքական հարաբերությունների մասով իմ միակ ակնկալիքն այն է, որ հասարակությունը, զգալով վտանգները, ինքը ևս դիրքորոշում կարտահայտի: Եվ երկրորդ՝ աշխարհաքաղաքական հարաբերությունները այնպիսի անակնկալ դրսևորումներով են զարգանում այս փուլում, որ բացառված չէ՝ այդ զարգացումները մեզ հնարավորություն տան խուսափելու թուրքական վիլայեթ դառնալու հեռանկարից:

-Պարո՛ն Վարդանյան, ինչպե՞ս եք զգում Ձեզ ՀՅԴ-ից դուրս, կարոտո՞ւմ եք կուսակցական ժողովներին:

-Ո՛չ, ես երբեք չեմ կարոտել ժողովներին: Շատ լավ եմ ինձ զգում, նորմալ եմ զգում, իմ սկզբունքները, դիրքորոշումները, մոտեցումները չեն փոխվել, ամեն ինչ հրաշալի է:

-Դաշնակցություն վերադառնալու ցանկություն չունե՞ք: 

-Ես ինքս նման նախաձեռնությամբ հանդես չեմ գա, մնացյալը՝ Աստված մեծ է, և փառքը՝ շատ: